هویت ملی دانش آموزان با شناخت تاریخ و تجربه های جمعی محقق می شود

تربیت نسل آینده همواره یکی از مهم ترین دغدغه های نظام آموزشی و خانواده ها بوده است؛ نسلی که قرار است در مواجهه با تحولات پیچیده اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، از قدرت تشخیص، هویت مستقل و توانایی تصمیم گیری برخوردار باشد. در این میان، مناسبت هایی همچون 13 آبان فرصتی برای بازاندیشی در شیوه انتقال تجربه های تاریخی انقلاب اسلامی و مبارزه با استکبار، به نوجوانان و بررسی نقش نهادهای تربیتی در شکل گیری نگرش آنان نسبت به جامعه و آینده کشور است.

از همین رو، خبرنگار ایکنا از قم در گفت وگو با آیت الله محسن غرویان استاد حوزه و دانشگاه به بررسی ابعاد تربیتی 13 آبان، نقش خانواده و مدرسه در انتقال ارزش های اجتماعی و ملی به نسل جدید و تبیین مفهوم مقاومت متناسب با اقتضائات فکری نسل جدید پرداخته است که مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانیم:

ایکنا- 13 آبان چه نسبتی با مفاهیمی همچون هویت ملی، استقلال خواهی، مقاومت و استکبارستیزی دارد و چرا ضروری است این مفاهیم در نظام تربیتی نسل جدید جایگاه مشخصی داشته باشند؟

13 آبان را باید از منظر تاریخی و اجتماعی، روزی مرتبط با شکل گیری و تقویت هویت جمعی ملت ایران در مبارزه با استکبار جهانی دانست. این روز یادآور رویدادهایی است که در آن مردم ایران نسبت به استقلال، آزادی و حق تعیین سرنوشت خود حساسیت نشان دادند. یکی از پیام های اصلی این مناسبت آن است که یک ملت برای حفظ هویت و استقلال خود باید از آگاهی تاریخی و قدرت تشخیص برخوردار باشد و اجازه ندهد دیگران و مستکبران برای سرنوشتش تصمیم بگیرند.

از منظر تربیتی، هویت ملی یکی از مؤلفه های مهم شخصیت اجتماعی دانش آموزان است. نوجوان باید بداند که به چه تاریخ، فرهنگ و تمدنی تعلق دارد و در قبال آینده جامعه خود مسئول است. اگر این شناخت به درستی در نظام آموزشی شکل بگیرد، دانش آموزان با درک عمیق تری از مفهوم استقلال و مقاومت رشد می کنند و در برابر تحولات اجتماعی و فرهنگی، قدرت تحلیل و انتخاب آگاهانه خواهند داشت.

انتقال این مفاهیم نباید صرفاً به بیان شعارها محدود شود، بلکه  باید با آموزش تاریخ، تقویت تفکر انتقادی، آشنایی با ارزش های انسانی و تبیین مفهوم استقلال همراه باشد. دانش آموز باید بداند که استقلال خواهی به معنای نفی ارتباط با جهان نیست، بلکه به معنای حفظ اختیار، هویت و کرامت ملی در تعامل با دیگر ملت هاست. چنین برداشتی می تواند زمینه ساز تربیت نسلی آگاه، مسئولیت پذیر و برخوردار از هویت پایدار باشد.

ایکنا - چگونه می توان مفاهیم تاریخی 13 آبان را از سطح مناسبت های تقویمی و شعارهای مناسبتی فراتر برد و به باور و نگرش پایدار در نسل نوجوان تبدیل کرد؟

یکی از مسائل مهم در حوزه تربیت، فاصله میان دانستن یک مفهوم و باور کردن آن است. ممکن است دانش آموزان درباره حوادث تاریخی 13 آبان اطلاعاتی داشته باشند و در مراسم مختلف نیز حضور پیدا کنند، اما این اطلاعات لزوماً به نگرش و رفتار پایدار تبدیل نشود. برای رفع این فاصله باید از آموزش صرفاً اطلاعاتی عبور کنیم و به سمت آموزش تحلیلی و مبتنی بر تجربه حرکت کنیم. نوجوان باید به صورت فلسفی چرایی وقوع رویدادهای تاریخی و ارتباط آن ها با زندگی امروز خود را درک کند.

گفت وگو با دانش آموزان اهمیت زیادی دارد. باید به آنان فرصت داد درباره استقلال، عدالت، آزادی، مقاومت و رابطه ملت ها با یکدیگر سؤال کنند و پاسخ های مستدل دریافت کنند. اگر نوجوان احساس کند که می تواند آزادانه پرسشگری کند و دیدگاه خود را مطرح کند، ارتباط عمیق تری با مفاهیم تربیتی برقرار می کند. در مقابل، آموزش یک سویه و صرفاً مبتنی بر تکرار مطالب ممکن است نتواند زمینه شکل گیری باور درونی را فراهم کند.

همچنین باید مفاهیم تاریخی را به مسائل ملموس زندگی دانش آموزان پیوند بزنیم. به طور نمونه، می توان مفهوم استقلال را در قالب خودباوری علمی، تلاش برای پیشرفت کشور، مسئولیت پذیری اجتماعی و اتکا به توانایی های داخلی تبیین کرد. وقتی نوجوان ببیند که این مفاهیم در زندگی روزمره، تحصیل و آینده شغلی او نیز معنا پیدا می کنند، مناسبت هایی مانند 13 آبان از یک رویداد تقویمی فراتر می روند و به بخشی از نگرش و هویت او تبدیل می شوند.

ایکنا - با توجه به تجربه جنگ و فشارهای سیاسی و اقتصادی علیه ایران، چگونه می توان مفهوم مقاومت را برای دانش آموزان به گونه ای تبیین کرد که به معنای ایستادگی آگاهانه، امید، مسئولیت پذیری و توانمندی ملی درک شود؟

مفهوم مقاومت را نباید صرفاً در معنای تحمل سختی ها یا ایستادگی در برابر فشارها خلاصه کرد. مقاومت در مفهوم عمیق تر خود به معنای حفظ استقلال فکری و عملی، برخورداری از قدرت تصمیم گیری و تلاش برای عبور آگاهانه از مشکلات است. در شرایطی که کشور ممکن است با فشارهای سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی مواجه شود، آنچه اهمیت دارد، تقویت ظرفیت های درونی جامعه و حفظ امید به آینده است. بنابراین، باید این مفهوم را برای نسل نوجوان در پیوند با توانمندی، آگاهی و خودباوری توضیح داد.

در حوزه تربیت دانش آموزان، یکی از مهم ترین ابعاد مقاومت، تقویت روحیه خوداتکایی و تلاش علمی است. نوجوان باید بداند که پیشرفت علمی، اقتصادی و فرهنگی کشور به توانایی و مسئولیت پذیری نسل آینده وابسته است.

اگر دانش آموز مفهوم مقاومت را صرفاً در قالب یک موضوع تاریخی یا سیاسی بشناسد، ممکن است ارتباط آن با زندگی شخصی خود را درک نکند؛ اما اگر بداند که تحصیل، کسب مهارت، خلاقیت، نوآوری و تلاش برای حل مسائل جامعه نیز از جلوه های توانمندی ملی است، این مفهوم برای او ملموس تر خواهد شد.

همچنین باید مراقب باشیم که آموزش مقاومت به معنای نادیده گرفتن دشواری ها و نگرانی های جامعه نباشد. نسل نوجوان نیازمند امید واقع بینانه است؛ یعنی ضمن شناخت مشکلات و محدودیت ها، امکان تغییر و پیشرفت را نیز باور کند. خانواده و مدرسه باید به دانش آموزان بیاموزند که مواجهه با مشکلات نیازمند عقلانیت، همبستگی اجتماعی، گفت وگو و مسئولیت پذیری است. در چنین نگاهی، مقاومت نه یک مفهوم صرفاً شعاری، بلکه رویکردی برای ساختن آینده ای بهتر و حفظ کرامت و استقلال جامعه خواهد بود.

ایکنا - به عنوان سؤال پایانی آموزش و پرورش برای انتقال صحیح مفاهیمی مانند مقاومت، استکبارستیزی و هویت ملی به دانش آموزان چه مسئولیتی دارد؟

نهاد آموزش و پرورش و مدرسه پس از خانواده یکی از مهم ترین نهادهای شکل دهنده شخصیت اجتماعی و فرهنگی دانش آموزان است. دانش آموز بخش قابل توجهی از دوران رشد خود را در محیط مدرسه سپری می کند و طبیعی است که آموزه های معلمان، محتوای کتاب های درسی و فضای حاکم بر مدرسه در شکل گیری نگرش او تأثیرگذار باشد.

بنابراین، مدرسه نمی تواند نسبت به تربیت هویتی و اجتماعی دانش آموزان بی تفاوت باشد و باید در کنار آموزش علوم مختلف، زمینه شناخت تاریخ، فرهنگ و هویت ملی را نیز فراهم کند.

البته برای تحقق این هدف، صرفاً افزودن مطالبی درباره مناسبت های تاریخی به کتاب های درسی کافی نیست. معلم باید بتواند این مفاهیم را با زبان متناسب با سن و نیازهای فکری دانش آموزان توضیح دهد.

برگزاری نشست های گفت وگومحور، تحلیل رویدادهای تاریخی، استفاده از مستندها و منابع معتبر، بازدیدهای فرهنگی و تاریخی و فراهم کردن فرصت مشارکت دانش آموزان در فعالیت های اجتماعی می تواند در این زمینه مؤثر باشد. در چنین فضایی، دانش آموز به جای دریافت کننده منفعل اطلاعات، به فردی پرسشگر و تحلیلگر تبدیل می شود.

نکته دیگر آن است که میان آموزش نظری و رفتار عملی در محیط مدرسه باید هماهنگی وجود داشته باشد. اگر درباره احترام به حقوق دیگران، عدالت، مسئولیت پذیری و استقلال صحبت می کنیم، این ارزش ها باید در روابط میان معلمان و دانش آموزان و همچنین در شیوه اداره مدرسه نیز مشاهده شوند.

دانش آموز زمانی یک مفهوم را عمیق تر می پذیرد که نمود عملی آن را در محیط زندگی خود ببیند. بنابراین، مدرسه باید بیش از آنکه صرفاً درباره ارزش ها سخن بگوید، محیطی برای تجربه و تمرین آن ها فراهم کند.

انتهای پیام